Demir Gibi Çocuklar Demir Gibi Gelecek !!!

Demir eksikliği, kanda hemoglobin miktarını etkilemeyecek miktarda vücut demirinin eksik olmasıdır. Demir eksikliği anemisi (DEA) ise demir eksikliği sonucu Hb miktarının azalmasıdır. Bebeklik ve çocukluk döneminin en sık görülen kan hastalığıdır.

Demir eksikliği anemisi, dünyada ve özellikle az gelişmiş ülkelerde çok yaygın olarak görülmektedir. En sık hayatın ilk iki yılında, özellikle 6–24. aylar arasında görülür.


Ergenlik çağı, her iki cinste demir gereksiniminin arttığı ve DEA’nin sık görüldüğü bir başka dönemdir.Ülkemizde değişik yaş gruplarında yapılan geniş kapsamlı çalışmalarda, DEA’nın %30- %78 gibi çok yüksek oranlarda olduğu tespit edilmiştir.


DEA tedavisi çok kolay ancak tedavi edilmediğinde çocuklarımızın sağlığını bozabilen, okul başarısını etkileyen, enfeksiyonlara yatkınlık yapabilen bir hastalıktır.


Bu yazıda sizlere demir eksikliği bebek ve çocuklarda ne tür bulgulara yol açar, ne tür sorunlara neden olabilir, bebek ve çocuklarımızı korumak için ne tür besinlerle beslemeliyizsorularına cevap bulmaya çalıştım;


Bebek ve çocuklarda ne tür bulgular olur?
  • Demir yetersizliğinde bebek ve çocuklarda zekâ gelişimi ve koordinasyon bozulur, dikkat ve algılama azalır, büyümede gerilik görülür, enfeksiyonlara duyarlılık artar, tırnak, deri ve mukoza değişiklikleri ortaya çıkar.
  • Bebek iştahsız, isteksiz, etrafa az ilgili olabilir.
  • Okul çocuklarında ders başarısında düşme, konsantrasyon bozukluğu, yorgunluk gibi belirtiler görülebilir.
  • Solukluk, çabuk yorulma, kırılgan tırnaklar, toprak ve kağıt yeme isteği olabilir.
  • Büyüme gelişme yavaşlayabilir.

Demir Eksikliği Ne Tür Sorunlara Neden Olur?
  • Demir eksikliğini uzun süre yaşayan bir bebekte fiziksel ve zihinsel sorunlar ortaya çıkabilir.
  • Çocuğun enfeksiyonlara daha açık hale gelmesi de demir eksikliğinin zararlarındandır.
  • Demir dokulara oksijen taşınmasına yardımcı olduğu için, eksik olması durumunda gelişim geriliği görülür.
  • Tedavi edilmemiş demir eksikliği olan çocukların uzun dönemde zeka puanlarında düşüklük görülebilir.

Demir Eksikliği Nasıl Oluşur?
  • Kanda oksijen taşıyıcı hemoglobinin yapımı için gerekli olan demir gıdalarla yeterince alınamazsa, vücut tarafından emilemezse, kan kaybı olursa veya demir ihtiyacı artmışsa demir eksikliği gelişir.

Demir Eksikliği Neden Olur?
  • Bebekler henüz anne karnındaki 3. aylarında doğumdan sonraki ilk 6 ayları için gerekli olan demiri depolamış olurlar. 6. aydan sonra ise ek gıdalarla ve anne sütü ile bebeğin demir alımına devam etmesi gerekir.
  • Bebeklerde demir eksikliğinin en önemli sebeplerinden biri anne sütü yerine inek sütü ile beslenmeleridir.
  • Bir yaştan önce inek sütü verilmemelidir.
  • Bir-iki yaş arası bebeklerde günlük 2 su bardağını geçmemelidir.
  • İnek sütü demir açısından zengin değildir. Aslında anne sütünün içerisinde de demir oranı yüksek değildir. Fakat anne sütündeki demir kolaylıkla emilir ve kana karışır. 
  • Erken doğan prematüre bebeklerde de demir eksikliği görülme riski yüksektir.
  • Ek gıdalara geçişte demir yönünden zengin gıdaların yeterince alınmaması demir eksikliğine sebep olur. 
  • Bebeklere çay içirilmesi de demir emilimini bozan bir faktördür.
  • Çay demir emilimini bozduğu için bebek ve çocuklar için uygun bir içecek değildir. Bebek ve çocuklara içirilmemelidir.

Demirden zengin besinler nelerdir?
0-4 ay bebeklerin günlük demir gereksinimi 5 mg. dır. Sadece anne sütü ile beslenmeyle karşılanabilir. 5-12 ay arasındaki bebeklerin günlük demir gereksinimi 10 mg. dır.

Anne sütünün yanında ek gıdalara başlarken ilk olarak anne sütüne en yakın besin olan taze mayalanmış yoğurtla başlanmalıdır. Daha sonra alerji riski olmayan taze sıkılmış elma veya şeftali suyu verilebilir. Yayla, tarhana ve sebze çorbalarına başlanabilir. Kahvaltı için demirden zengin olan yumurta sarısına başlanabilir. 

6'ncı aydan itibaren çorbaların içinde yine demirden zengin olan yağsız dana kıyması ve tam yumurta verilmelidir. 

8'inci aydan itibaren başlanan ek gıdalara ve anne sütüne ek olarak karaciğer ve kurubaklagil (kuru fasulye, nohut, mercimek ve barbunya) pürelerine başlanmalıdır.

Demirden zengin gıdalar:
  • Kırmızı et
  • Karaciğer
  • Yumurta
  • Böbrek
  • Pekmez
  • Kuru meyveler (kuru üzüm pestil kuru kayısı)
  • Yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak)
  • Baklagiller (kuru fasulye, mercimek, bezelye)

Demir Eksikliği Tedavisi - Demir Şurubu için öneriler:
  • Demir eksikliği tedavisi 3-6 ay süreyle yapılmaktadır. Kutunuz bittiğinde ilacı kesmeyiniz ve yeniden reçete ettiriniz.
  • İlaç aç karnına ve öğün aralarında verilmelidir.
  • İlaç alındıktan 1 saat sonra beslenmelidir.
  • Metalik tadı nedeniyle ilacın alımı keyifli olmayabilir.
  • İlacı süt ile beraber vermeyiniz, ilacın emilimi bozulur.
  • Portakal suyu gibi C vitamini içeren içeceklerle emilimi artar verebilirsiniz.
  • Çay, kahve, karbonatlı içecekler ile emilim bozulur, vermeyiniz.
  • Dişlerde geçici boyanma yapabilir, bu durum geçicidir, ilacı dişlere değdirmeden dilin arka tarafına doğru verirseniz bu durum görülmeyebilir.
  • Bulantı, karın ağrısı, iştahsızlık, ishal veya kabızlık yapabilir. Bu yan etkiler çok rahatsız edici değilse ilaca devam ediniz, ancak çocuk ilacı hiç tolere etmiyorsa içmekte zorlanıyorsa, günlük dozu 3 dozda (sabah, öğlen, akşam) vermeyi deneyiniz.
  • Çocuğun içmekte halen zorlanması durumunda doktorunuzla görüşünüz, ilacınızı değiştirebilir.
  • İlaç dışkı renginde yeşil siyah değişiklik yapabilir.

Demir Eksikliği Anemisi ülkemizde çok yaygın, düzeltilmediğinde zekâ ve okul başarısı ile çocuğun hayat kalitesini etkileyen fakat tedavisi kolay bir hastalıktır.

Demir gibi sağlam çocuklarımız, sağlıklı nesillerimiz için sevgiyle kalın…

Doçent Doktor Fatma Burcu Belen APAK

Çocuk Hematoloğu