Çocuklarda Nötropeni

Nötropeni Nedir?
Nötrofiller vücudumuzda savunma sisteminde yer alan ve beyaz kürelerin bir çeşidi olan savunma hücreleridir. Beyaz kürelerin ana görevi virüs ve bakteri gibi enfeksiyonlarla savaşmaktır. Beyaz küreler pek çok hücreden oluşur. Nötrofiller zararlı bakterileri çevreleyerek yok eden bir hücre grubudur.
Çocuklarda Nötropeninin Nedenleri:
  • Çocuğunuzun vücudunun yeterli nötrofil yapmaması,
  • Nötrofillerin yıkılması,
  • Nötrofillerin kan akımında gezerken vücutta bir noktada toplanması,
  • Kemik iliğinin yaptığı beyaz kürelerde geçici azalma olması,
  • Viral enfeksiyona bağlı beyaz kürelerin yıkımının artması,
  • Çocuğun immun sisteminin kendi nötrofillerine saldırması(immun nötropeni),
  • Kanser kemoterapisinin yan etkisi olarak,
  • Nötrofil değerlerini düşüren ilaçlar kullanmak,
  • Vücutta nötrofil yapımında etkili olan bazı vitaminlerin yetersiz alınması (örneğin vitamin B12),
  • Kan hastalıkları ve kemik iliğini bozan aplastik anemi gibi hastalıklar,
  • Tuberküloz gibi bazı enfeksiyonlar...
Viral bir enfeksiyonla savaşmak pek çok beyaz küre gerektirebilir. Viral enfeksiyona bağlı baskılanma değerleri oldukça düşürebilmesine rağmen genellikle bu şekilde gelişen nötropenide ciddi enfeksiyon riski fazla artmaz. Zamanla nötrofil değerleri kendiliğinden normale döner.
Nötropenisi olan çocuklar enfeksiyon kapmaya daha yatkındırlar. Bu enfeksiyonlar genellikle boğaz, kulak,sinüsler,akciğer,cilt ve idrar yolu enfeksiyonlarıdır. Çocukların ağız içinde ağrılı kırmızı yaralar olabilir, dişetleri şişip kızarabilir. Anck enfeksiyon geçirmedikleri sürece hiç semptomu olmayabilir. Ateş enfeksiyonun en sık bulgusudur. Diğer semptomlar enfeksiyonun nerede olduğuna bağlı olarak değişir; kulak enfeksiyonunda; kulak ağrısı, sinüs enfeksiyonlarında; baş ağrısı, akciğer enfeksiyonunda; öksürük, boğaz akıntısı, titreme, ateş, kas ağrıları, nefes darlığı, idrar yolu enfeksiyonunda; idrar yaparken yanma, ateş, kusma görülebilir.
Nötropeni Tanısının Konulması:
Çocuğunuzda sık enfeksiyon geçirme durumu ya da ciddi bir enfeksiyon olması durumunda doktorunuz beyaz küre veya nötrofil değerlerinde bir düşüklük olmasından şüphelenebilir. Bu durumda çocuğunuzdan kan alınır ve kan hücrelerinin sayısına bakılır. Buna tam kan sayımı denir. Yine aynı şekilde kan sayımı gibi tüpe kan alınarak veya parmak ucundan bir damla kanın cama yayılması ile periferik yayma dediğimiz tetkik de çocuğunuzun kanındaki hücreleri mikroskopta değerlendirmemizi sağlar. Bu şekilde hücrelerin hem sayısını hem de anormal olup olmadıklarını anlayabiliriz.
Nötropeninin nedenini araştırırken çocuğunuzu canı acımayacak şekilde uyutarak (yani hafif düzeyde anestezi ile) kemik iliği örneğini küçük bir iğne yardımı ile almamız gerekebilir. Bu işlem oldukça sık bir uygulama olup yan etkileri kan alınmasından farklı değildir, belirttiğimiz gibi çocuğunuzun ağrı hissetmemesi için gerekli önlem alınır, buradan alınan örneklerde yine mikroskop altında kemik iliği hücrelerinin normal olup olmadığı incelenerek nötropeninin nedeni aydınlatılmaya çalışılır.
Nötropeninin nedeni araştırılırken yapılabilecek diğer testler:
  • İmmün sistemin düzgün çalışıp çalışmadığına dair kan testleri,
  • Vitamin B12 ve folik asit düzeyleri,
  • Kemik iliği yetmezliğine neden olabilecek hastalıkları işaret eden ve kandan bakılan genetik testler,
  • Artıp azalan nötropeni (siklik nötropeni) açısından 6 hafta süreyle haftada 2 kez kan sayımı izlemi olarak sıralanabilir.
Doktorunuz ayrıca zaman zaman kan sayımını tekrar ederek çocuğunuzun nötrofil değerlerinin seyrini izlemek isteyebilir.
Nötropeninin Tedavisi:
Nötropeninin her zaman tedavi edilmesi gerekmez. Sıklıkla çocuklardaki nötropeniye geçirilmekte olan bir viral enfeksiyonun yarattığı kemik iliğinin baskılanması ve nötrofillerin yıkılması neden olur. Bu durumda çocuğunuzun genel durumu iyi, ciddi enfeksiyon bulgusu ve ateşi yoksa, doktorunuz bir hafta veya 10 gün sonra kan sayımını kontrol etmek isteyebilir. Nötropenik bir çocuğa nasıl yaklaşılacağı hastanın nötropenisinin derecesi, altta yatan neden ve hastanın durumu ile ilgilidir. Nötropeninin nedeni kemoterapi ise ve hasta ateşli ise mutlak suretle yatırılarak damardan antibiyotik verilir. Ancak yukarıda bahsedilen geçici nötropeni durumlarında hastanın durumuna göre davranılabilir. Eğer çocuğunuzun nötropenisinin nedeni kemik iliği yetmezliği, bağışıklık sistemi veya genetik bir neden ise bunun tedavisi çocuk hematoloji tarafından yapılmaktadır.
Her bir tedavi altında yatan nedene özgüdür. Enfeksiyonlardan korunmak amacıyla antibiyotik ve granülosit koloni stimüle edici faktör denilen bazı aşıların kullanılması, bazı genetik ve kemik iliği yetmezliği durumlarında kök hücre nakli yapılması da nötropeninin farklı nedenlerine yönelik tedavilerdir. Nötropeni çok geniş bir spektrumda hastalıkların bir bulgusudur ve doktorunuz izleme göre çocuğunuzun bu hastalıklardan hangisi nedeniyle nötropeni olduğuna ve tedavide nasıl bir yol izleneceğine dair size bilgi verecektir. Doktorunuz çocuğunuzu dikkatle izleyecek ve gerekli önerilerde bulunacaktır.
Nedeni ne olursa olsun nötropenik çocuklarda alınacak genel önlemler:
  • Çocuklarla temasta elleri yıkamak, el hijyenine özen göstermek,
  • Enfeksiyonu olan kişilerle biraraya getirmemek,
  • Kalabalık ve enfeksiyon yayılımının yoğun olduğu ortamlarda bulunmamak,
  • Doktorunuz tarafından önerilen aşıları yaptırmak,
  • Ağız temizliği ve diş sağlığına dikkat etmek,
  • Ateş olması durumunda hemen doktora başvurmak,
  • Yıkamakla temizlenmesi zor olan mikrobik içeriği yüksek olan yiyecekleri veya hijyenik olduğundan emin olunmayan yiyeceklerin yenilmemesi,
  • Yiyeceklerin temiz ve daha çok pişmiş olarak tercih edilmesi...
Nötropeni sıklıkla enfeksiyonlara bağlı geçici bir durum, zaman zaman da başka kan ve bağışıklık hastalıklarının bir bulgusudur. Çocuğunuzun ateşinin 38oC üzerine çıkması durumunda hastaneye getirip muayene ettiriniz. Bu durumda çocuğunuzun durumuna ve nötropeninin derinliğine göre damardan veya ağızdan antibiyotik tedavisi verilmesi gerekli olabilir.
Doçent Doktor Fatma Burcu Belen APAK / Çocuk Hematoloğu